Jak pomóc osobie w kryzysie samobójczym?

(Co zrobić, gdy pojawiają się myśli samobójcze – u Ciebie lub u kogoś bliskiego)

Myśli samobójcze są zawsze sygnałem alarmowym. Nie są „fanaberią”, „szukaniem uwagi” ani „przesadą”. Najczęściej są wyrazem ogromnego cierpienia psychicznego, poczucia bezradności i przekonania, że nie ma już żadnego wyjścia.

Warto jednak wiedzieć, że poczucie braku wyjścia jest bardzo częstym objawem kryzysu psychicznego. W takim stanie umysł zawęża perspektywę – człowiek przestaje dostrzegać rozwiązania, które w innych okolicznościach byłyby możliwe. Dlatego tak ważne jest, aby w takich momentach nie zostawać z tym samemu i potraktować sytuację poważnie.

Warto też pamiętać:

Myśli samobójcze nie oznaczają, że ktoś chce umrzeć. Bardzo często oznaczają, że ktoś nie chce dalej żyć w takim cierpieniu, jakie przeżywa teraz.

Co możesz zrobić, jeśli masz myśli samobójcze (krok po kroku)?

1.     Powiedz komuś o tym, co się dzieje – nie zostawaj z tym samemu.

Jeżeli doświadczasz takich myśli, pierwszym i najważniejszym krokiem jest poinformowanie kogoś o tym, co się dzieje. Może to być bliska osoba, przyjaciel, członek rodziny, psycholog, psychiatra lub telefon zaufania.

Nie musisz wszystkiego tłumaczyć. Czasem wystarczy powiedzieć:

„Nie jest ze mną dobrze. Potrzebuję pomocy”.

2.     Zadzwoń po pomoc – rozmowa z kimś z zewnątrz może pomóc przetrwać najtrudniejszy moment.
3.     Usuń lub zabezpiecz rzeczy, które mogą być niebezpieczne, np. leki, alkohol, ostre narzędzia. Warto poprosić kogoś zaufanego, aby pomógł w ich zabezpieczeniu.
4.     Jeśli czujesz, że możesz zrobić sobie krzywdę – szukaj pomocy natychmiast.

Pamiętaj, że możesz:

• zgłosić się na Szpitalny Oddział Ratunkowy (SOR),
• udać się do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego,
• zadzwonić pod numer alarmowy 112.

Jeśli ktoś bliski mówi o myślach samobójczych

Nie bagatelizuj takiej informacji. Nawet jeśli masz wrażenie, że osoba „tylko mówi”, każda taka wypowiedź powinna być potraktowana poważnie.

Można zapytać wprost: „Czy masz myśli o odebraniu sobie życia?”

Badania pokazują, że takie pytanie nie zwiększa ryzyka samobójstwa, a często przynosi ulgę – osoba w kryzysie czuje, że ktoś naprawdę jej słucha i traktuje poważnie.

Najważniejsze w takiej sytuacji jest:

• potraktowanie tej informacji poważnie,
• wysłuchanie bez oceniania,
• okazanie troski,
• pozostanie z tą osobą,
• pomoc w skontaktowaniu się ze specjalistą.

Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia, należy zadzwonić pod numer alarmowy 112 lub zawieźć osobę do szpitala. Nie jest to zdrada zaufania – jest to działanie ratujące życie.

Ryzyko jest szczególnie wysokie, gdy osoba:

• ma konkretny plan odebrania sobie życia,
• była wcześniej po próbie samobójczej (to jeden z najsilniejszych czynników ryzyka),
• jest świeżo po próbie samobójczej,
• doświadcza silnego poczucia beznadziei,
• choruje przewlekle,
• doświadcza przewlekłego bólu,
• przeżyła nagłą stratę (śmierć bliskiej osoby, rozstanie, utrata pracy),
• nie ma wsparcia społecznego,
• jest osobą starszą i samotną,
• doświadcza przemocy, odrzucenia lub poważnego kryzysu życiowego,
• została niedawno wypisana ze szpitala psychiatrycznego.

Sygnały ostrzegawcze, których nie wolno ignorować

Szczególną uwagę należy zwrócić, gdy osoba:

• rozdaje swoje rzeczy lub porządkuje sprawy „na wypadek śmierci”,
• pisze list pożegnalny,
• żegna się w nietypowy sposób,
• mówi zdania typu „wkrótce problem zniknie”, „już niedługo nie będę przeszkadzać”,

Takie zachowania mogą oznaczać, że osoba podjęła decyzję o odebraniu sobie życia.

Czy można wezwać pomoc wbrew czyjejś woli?

Bliscy często boją się zadzwonić po pomoc. Pojawiają się pytania:

• „A jeśli przesadzę?”
• „Co jeśli szpital jest przepełniony?”
• „Czy ktoś zostanie zabrany na siłę?”

W sytuacji realnego zagrożenia życia najważniejsze jest bezpieczeństwo, nie obawy przed procedurą.

W Polsce prawo pozwala lekarzom przyjąć osobę do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody, jeśli istnieje ryzyko, że może zrobić sobie krzywdę lub zagrozić innym. (art. 23 ust.1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego).

Lekarz ma również obowiązek udzielenia pomocy, jeśli istnieje ryzyko utraty życia lub poważnego pogorszenia zdrowia. (art. 30 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty)

Dlatego w sytuacji kryzysowej wezwanie pomocy nie jest przesadą – może uratować życie.

Co w sytuacji, gdy jesteś na SOR i lekarz chce odesłać Cię do domu?

Jeżeli:

• masz nasilone myśli samobójcze,
• masz plan odebrania sobie życia,
• jesteś po próbie samobójczej,
• nie czujesz się bezpiecznie,

a lekarz chce Cię odesłać do domu – poproś o odnotowanie tego w dokumentacji medycznej oraz o pisemną informację o odmowie hospitalizacji.

Możesz powiedzieć:

„Zgłaszam nasilone myśli samobójcze i brak poczucia bezpieczeństwa. Proszę o wpisanie tego do dokumentacji oraz o pisemną informację o odmowie przyjęcia”.

Masz do tego prawo zgodnie z Ustawą o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Czego można spodziewać się na SOR?

W szpitalu najczęściej przebiega to w kilku etapach:

1. wstępna ocena pilności (triage),
2. wywiad medyczny i psychiatryczny,
3. ocena ryzyka samobójczego,
4. decyzja o dalszym postępowaniu.

Lekarz może zaproponować:

• przyjęcie na oddział psychiatryczny,
• obserwację,
• pilną konsultację psychiatryczną,
• leczenie ambulatoryjne.

Oddziały bywają przepełnione, dlatego czas oczekiwania może być długi, jednak zagrożenie życia wymaga zabezpieczenia medycznego.

Nie masz ubezpieczenia? To nie jest przeszkoda!

Wiele osób nie zgłasza się po pomoc, ponieważ obawia się kosztów.

Warto wiedzieć, że świadczenia psychiatryczne w stanie nagłym są udzielane również osobom nieubezpieczonym. Dotyczy to w szczególności:

• hospitalizacji psychiatrycznej,
• interwencji w stanie zagrożenia życia,
• przyjęcia na SOR z powodu kryzysu samobójczego.

Brak opłacanych składek nie jest podstawą do odmowy pomocy w sytuacji zagrożenia życia.

Gdzie można uzyskać pomoc?

W Polsce dostępne są całodobowe numery wsparcia:

Ośrodki interwencji Kryzysowej (OIK)

W wielu miastach w Polsce działają Ośrodki Interwencji Kryzysowej (OIK), które oferują bezpłatną pomoc psychologiczną i wsparcie w sytuacji kryzysowej.

Najbliższy OIK można znaleźć, wpisując w wyszukiwarkę: „Ośrodek Interwencji Kryzysowej + nazwa miasta”.

Zapamiętaj

Kryzys psychiczny jest stanem, który może się zmieniać.

Myśli samobójcze są objawem ogromnego cierpienia – ale nie muszą prowadzić do tragedii.

Jeśli masz takie myśli lub ktoś z Twojego otoczenia ich doświadcza – potraktuj to poważnie i szukaj pomocy.

Czasami wystarczy jeden telefon, jedna rozmowa, jedna osoba, która wysłucha – aby pojawiła się przestrzeń na dalsze życie.

Autorki: Anna Kupryjaniuk, Aleksandra Roik